3 december 2007

Op 12 maart 2007, één dag na het kampioenschap heggenvlechten, organiseerden de gemeente Boxmeer en de Stichting Heg-en-Landschap in Boxmeer een studiedag over het onderhoud en beheer van heggen.

Zie ook pagina Publicaties

In Nederland zijn de afgelopen 60 jaar onvoorstelbare afstanden aan heggen en houtwallen verloren gegaan. Wat er nog over is wordt vaak slecht onderhouden en beheerd. Wat moeten we hieraan doen? Twee vragen stonden tijdens de workshop centraal:

1. Wat is goed en duurzaam beheer?
2. Hoe krijgen we dat voor elkaar?

Dertig deskundigen uit binnen- en buitenland waren uitgenodigd om hierover onder voorzitterschap van Louis Dolmans (voorzitter Stichting Heg-en-Landschap) een dag te kijken, luisteren en discussiëren, en concrete, praktische aanbevelingen op te stellen. De deelnemers vertegenwoordigden beleid, bestuur en praktijk. Ook waren er vier personen met veel praktische en beleidservaring uitgenodigd uit Duitsland, Engeland en Ierland.

De studiedag begon met een aantal lezingen. De Nederlandse situatie werd in beeld gebracht door Lex Roeleveld (Stichting Heg-en-Landschap) die daarbij gebruik gemaakt had van opinies en foto's die deelnemers hem daarvoor toegestuurd hadden. Catherine Keena en Catherine Bickmore gaven hun visie op het onderwerp vanuit hun respectievelijk Ierse en Engelse ervaringen. De deelnemers trokken vervolgens in groepjes het Maasheggengebied om een tweetal sleutelvragen te bediscussiëren en met behulp van hun camera's te illustreren. Dat leverde een rijke oogst aan standpunten en ideeën op.

Hieronder een greep uit de belangrijkste conclusies van de dag:

 

Stoppen met!!

Slecht klepelen van heggen!
Het resultaat van het gebruik van de klepelmaaier op te dik hout is een afschuwelijk gezicht. Tijdelijk weliswaar, want in de zomermaanden is de ravage door het jonge blad grotendeels aan het zicht onttrokken. Het verkeerd gebruik van de klepelmaaier leidt echter ook tot grote, en in veel gevallen onherstelbare, schade aan de struiken. De kapotgeslagen en ingescheurde takken en stammen rotten langzaam maar zeker in waardoor vitaliteit en levensduur van struiken afnemen.

Te kort knippen van heggen!
Heggen worden vaak erg smal en laag gesnoeid. Dit gaat ten koste van de kwaliteit van zowel de natuur als van het landschap. Bovendien worden met name de oude, soortenrijke heggen, door het regelmatig kort snoeien, uitgeput, waardoor ze langzaam maar zeker afsterven.

Wat moet er wél gebeuren? Er moet, zo bleek uit de discussies, veel gebeuren en soms vergt dat een cultuuromslag. Vastberadenheid voortvloeiend uit een passie voor heggen zal nodig zijn om de noodzakelijke veranderingen ingevoerd te krijgen. Beleving van het landschap door het publiek moet een positieve prikkel gaan vormen. We moeten

 

Zorgen voor...

Heggen met smoel
"Een heg moet het recht hebben om te groeien", was een van de statements die tijdens de workshop gemaakt is. Er moet een eind komen aan het veel te strak snoeien van heggen. Heggen, met name de knip- en scheerheggen, moeten meer volume krijgen. 1.5 meter hoog én breed in plaats van nauwelijks 1 meter hoog en breed. Op naar heggen met ruim 2 maal zoveel inhoud, heggen die natuur, landschap en biodiversiteit meer kunnen bieden.

Variatie in het heggenlandschap
Naast een ruimere maat voor kort geschoren heggen is meer variatie in het heggenlandschap nodig. Met name voldoende afwisseling in de grootte van heggen variërend van de knip- en scheerheg aan de ene kant en het uitgegroeide struweel als andere uiterste. Bij meer variatie in beheervormen moeten we goed rekening houden met nieuwe functies die heggen kunnen vervullen.

Een heg is meer dan een rij struiken
Een heg is een biotoop, een leefgemeenschap. Een heg bestaat uit een rij struiken, aan beide zijden een strook met grassen en kruiden (de zoom), en in veel gevallen staan er in de heg bomen. Alle drie elementen tezamen maken van heggen hoogwaardige stukjes natuur en prachtige elementen in het landschap.
In de praktijk betekent dit:

• Zoom: Meer aandacht voor de aanwezigheid en het goede beheer van een kruidenzoom aan beide zijden van de heg. Minimaal 1 meter breed, niet bemest of bespoten met bestrijdingsmiddelen.
• (Knot)bomen: Meer aandacht voor bomen. Jonge bomen sparen bij het snoeien van de heg. Opgaande bomen en de op veel plaatsen karakteristieke knotbomen tijdig en vakkundig snoeien.

"Let op het kleine"
"Let op het kleine" was een uitroep van een van de deelnemers. Geniet van het kleine, en heb bij onderhoud en beheer oog voor het kleine, voor maatwerk:. Ter illustratie zorg bij het snoeien van grotere heggen voor "songposts". Laat zo nu en dan een struik staan die als zangboom kan dienen.

Hoe kunnen we er voor zorgen dat deze de genoemde aanbevelingen ingevoerd worden? Hierop zijn ondermeer de volgende aanbevelingen geformuleerd:

 

Door...

"Voor ecologie moet je betalen"
Voor niets gaat de zon op. Willen we een mooi heggenlandschap, een mooie natuur, behoud van biodiversiteit, dan hangt daar een prijskaartje aan. Voor onderhoud en beheer van heggen die voldoende ruimte hebben, is geld nodig, zoals ondermeer in het Deltaplan voor het Landschap van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap berekenend.

Kwaliteitscriteria bij subsidieregelingen
In de huidige subsidieregelingen voor onderhoud van heggen zijn geen kwaliteitscriteria opgenomen. Dit dient te gebeuren. Kwaliteitscriteria kunnen het slecht klepelen van heggen ontmoedigen en zorgen voor knip- en scheerheggen die voldoende breed en hoog zijn.

Opnemen vlechtpakket in Catalogus Groen-Blauwe Diensten
De herintroductie van het vlechten van heggen als wijze van duurzaam onderhoud wordt gestimuleerd door het vlechten in de Catalogus Groen-Blauwe Diensten op te nemen.

Betrek buitenlui
Buitenlui vormen een belangrijke groep met betrekking tot landschapselementen zowel qua aantal, financiële mogelijkheden als interesse. Door buitenlui te voorzien van informatie, enthousiast te maken voor en te betrekken bij landschapsherstel, kan er veel gebeuren. In dit verband is ook gepleit voor toegankelijke groenloketten (of streekcoördinator) waar praktische informatie verkrijgbaar is.

Maatwerk en kwaliteit
Kwaliteit en maatwerk in uitvoering zijn twee sleutelbegrippen om tot mooiere heggen te komen. Ze moeten tot uitdrukking komen in de criteria voor subsidieregelingen. Daarnaast spelen professionele en persoonlijke kwaliteiten van degenen die het onderhoud uitvoeren een rol. Kwaliteit zit voor een deel in de passie voor het werk. Laat iedereen doen waar hij/zij goed in is.

 

Slot

De gemeenten (Boxmeer, Cuijk, andere), de Stichting Heg-en-Landschap, Staatsbosbeheer, de provincies, de agrarische natuurverenigingen, de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, en niet te vergeten particuliere grondeigenaren moeten allemaal een forse inspanning om de aanbevelingen en daarmee heggen en heggenlandschappen te herstellen en te behouden. Tot slot nog de oproep van de dagvoorzitter: Planten, planten en nog eens planten!!